Psychologia jako nauka

Psychologia (od gr. psyche = dusza, i logos = słowo, myśl, rozumowanie) jest nauką zajmującą się badaniem mechanizmów i praw rządzących zjawiskami psychicznymi oraz zależnymi od nich modelami zachowań. W większości psychologia dotyczy ludzi, ale czasem mówi się o psychologii zwierząt (czyli zoopsychologii), chociaż właściwa nauka dotycząca psychologii zwierząt to etologia. Psychologia bada również wpływ zjawisk psychicznych na interakcje międzyludzkie oraz interakcję z otoczeniem.

Nauki z których czerpie psychologia to głównie socjologia, antropologia, filozofia i biologia, ale dzięki wypracowaniu własnych metod eksperymentalnych psychologia jest nauką samodzielną.

Historia psychologii

Psychika interesowała ludzi we wszystkich kulturach, ale systematyczne gromadzenie wiedzy empirycznej na ten temat rozpoczyna się dopiero w XIX wieku. Wcześniej psychologia była traktowana jako dziedzina filozofii. Filozofów najbardziej interesowała specyfika procesów psychicznych: czy mają charakter materialny, czy też są funkcją odrębnej substancji (duszy). Filozofowie, którzy wnieśli największy wkład w rozwój psychologii to Platon (jako pierwszy opisał konflikty wewnętrzne), Arystoteles (systematyczna klasyfikacja procesów psychicznych, prawa kojarzenia), św. Augustyn, Kartezjusz, Jon Stuart Mill. Pierwsze próby zastosowania metody doświadczalnej wiążą się z nazwiskami niemieckich naukowców Johannesa Mulllera, Hermanna von Helmholza i Gustava Fechnera, których prace dotyczyły pogranicza fizjologii z psychologią (percepcja bodźców), ale za datę ukonstytuowania się psychologii jako samodzielnej nauki empirycznej uważa się utworzenie w 1879 pierwszego laboratorium psychologicznego na Uniwersytecie Lipskim przez Wilhelma Wundta. Wundt usystematyzował metodę rejestracji subiektywnych doznań określaną jako introspekcja. Psychologia introspekcyjna wydała szereg szkół, m.in.:

• asocjacjonizm (Wilhelm Wundt) zakładający, że złożone doznania są produktem łączenia się prostszych;

• psychologia gestalt (Max Wertheimer, Wolfgang Kohler, Kurt Koffka) zakładający, że istnieją mechanizmy aktywnie organizujące procesy psychiczne;

• funkcjonalizm (William James) zakładający, że procesy psychiczne mają do wypełnienia funkcje, które je organizują.

Metoda introspekcyjna opierała się na założeniu, że procesy psychiczne możemy badać tylko "od wewnątrz", rejestrując świadome doznania. Metoda ta jednak była powszechnie krytykowana z powodu subiektywizmu i nieuniknionych deformacji treści psychicznych przez sam fakt badania. Radykalnie odmienną metodologię zaproponował behawioryzm (John Watson) postulujący badanie człowieka jako "czarnej skrzynki", przez analizę powiązań między docierającymi bodźcami a reakcjami. Współczesna psychologia przyjęła w dużej części metodologiczne postulaty behawioryzmu. Do najważniejszych osiągnięć psychologii (i nauk pokrewnych) należą:

Najważniejsze XIX-wieczne i XX-wieczne trendy i szkoły psychologiczne :

Testy TAT i Rorschacha
	Psychologia zna ogromną ilość testów. Często wykorzystuje się wszelkiego rodzaju kwestionariusze i ankiety. Jednakże profesjonaliści preferują takie delikatne narzędzia, jak TAT i testy Rorschacha, Są to testy stworzone wiele lat temu i wypróbowane w wieloletniej praktyce. Oparte są na teorii psychoanalizy i pozwalają wnikać w najbardziej tajne zakątki psychiki ludzkiej.
Aby za pomocą tych testów zdobyć pełny zakres wyczerpujących informacji o człowieku, niezbędne jest wieloletnie doświadczenie, nawyki i intuicja zawodowa. Testowanie psychologiczne jest drogą do profesjonalnej psychologii, drogą rozwoju psychologicznego sposobu patrzenia i myślenia, drogą do rozumienia symboli i metafor. Jest drogą do zrozumienia tych jakże skomplikowanych procesów, które zachodzą w ludzkiej świadomości i podświadomości. Czyż bez takiego zrozumienia możemy cokolwiek zmienić w sobie i w innych? TAT jest to test apercepcji tematycznej, czyli odbioru z określonym sposobem nastawienia. Ojczyzną jego są Stany Zjednoczone. Za pomocą tego testu bada się różne dziedziny życia człowieka, takie jak życie rodzinne, zawodowe, sferę komunikacji społecznej i stosunków intymnych. Możemy określić, jakie tendencje przeważają w życiu wewnętrznym badanej osoby - aktywność czy bierność, a może agresja? Możliwe, że człowiek jest w rodzinie posłuszny i zgodny, a w pracy agresywny, albo na odwrót - jest "wilkiem" w rodzinie i "zającem" w pracy. TAT odkrywa świat wartości i motywacji badanego, jego zainteresowania i ambicje. Widzimy, czy urnie on wykorzystywać wcześniejsze doświadczenia i planować przyszłość, czy jego myśli i uczucia są uporządkowane, jak odnosi się do starszego pokolenia, do płci przeciwnej i jakie kompleksy wyniósł z dzieciństwa. TAT daje nam pojęcie także o tym, jak człowiek sobie radzi z problemami egzystencjalnymi, metafizycznymi - np. o jego stosunku do śmierci. "Plamy Rorschacha" to test nazwany od imienia jego twórcy, Hermana Rorschacha, który słusznie jest uważany za "króla testów". Aby zostać ekspertem w tej dziedzinie, trzeba uczyć się wiele lat i opracować setki protokołów. Poznanie tego testu jest ważnym wydarzeniem dla przyszłego psychologa. Konieczne jest, aby nie przebiegło ono w atmosferze profanacji, aby nie było swoją własną imitacją, aby odbyło się pod kierunkiem doświadczonego specjalisty, który może pokazać możliwości i piękno tej unikatowej metody. Czegóż można dowiedzieć się o człowieku za pomocą dziesięciu tablic, czarno-białych i kolorowych, z plamami o nieokreślonych kształtach? Niektórzy badani, poddawani testowi Rorschacha, przyznają się, że czują się jak prześwietlani promieniami Rentgena. Inni porównują ten test do sondy głębinowej. Ale teraz nie będziemy poruszać freudowskich kompleksów i archetypów podświadomości. Nie mniej ciekawe jest odkrywanie potencjału intelektualnego i twórczego, zdolności do myślenia abstrakcyjnego lub nastawienia do wcielania pomysłów w czyn. Czy sfera emocjonalna badanego wyróżnia się subtelnością i bogactwem odcieni, czy podlega on silnym namiętnościom? Na te pytania i wiele innych odpowie nam "król testów".

Testy Projekcyjne
	Dla człowieka charakterystyczne jest utożsamianie siebie, swoich przeżyć ze zjawiskami przyrody, zwierzętami, roślinami. Jednak gdyby w duszy księcia Andrzeja nie nastąpiły zmiany, gdyby nie zaczął on odczuwać miłości do Nataszy Rostowej i wewnętrznie ożywać, nie zauważyłby zielonych pędów na starym dębie. Minąłby go z opuszczoną głową, pogrążony w tęsknocie. Przenoszenie swoich uczuć na otoczenie, przypisywanie innym swoich przeżyć jest właściwe dla człowieka. I tak rozdrażniony, rozgniewany przechodzień, zobaczywszy na ulicy psa, pomyśli: "Jaki zły pies!".
Człowiek w dobrym humorze w takiej sytuacji powie: "Jaki miły i wesoły szczeniaczek". Psycholodzy nazywają taką właściwość naszej psychiki projekcją. Na podobieństwo projektora w kinie, który wyświetla kadry filmu na ekranie "projektujemy", przenosimy na otoczenie nasze pragnienia i uczucia, nasze problemy i lęki. Na wykorzystaniu mechanizmu projekcji oparta jest konstrukcja tak zwanych testów projekcyjnych. Psycholog zwraca się z prośbą do badanego, aby ten narysował, jakiekolwiek drzewo. To jakie drzewo on narysuje: małe czy duże, młode czy stare, w kwiecie czy późną jesienią, wszystko to opowie nam o osobowości badanego i jego nastroju. W innym rodzaju testów projekcyjnych prezentuje się badanemu obrazek z wyobrażeniem dowolnej sceny lub sytuacji i prosi o wymyślenie opowiadania. Są testy dla dorosłych (inne dla kobiet i inne dla mężczyzn), a także dla dzieci. W testach dla dzieci wykorzystuje się wyobrażenia zwierzątek, z którymi mali badani chętnie się utożsamiają. Testy te wykonane są tak, aby przedstawiać sytuacje, sceny i przedmioty w sposób niezbyt wyraźny, nieokreślony do końca. Stwarza to możliwość większej swobody projektowania przez człowieka jego treści wewnętrznych. Pokazujemy, na przykład, obrazek, na którym przedstawiony jest człowiek wspinający się po sznurze i uzyskujemy najróżnorodniejsze odpowiedzi: "On wspina się do góry, chce być wyżej od innych", "On ucieka z więzienia", "On podgląda", "On czuje się zagubiony i nie wie co robić dalej" etc. Takich obrazków (lub tablic) jest dużo, każdy z nich ma inną tematykę, której celem jest wyjawienie poszczególnych problemów (na przykład dotyczących stosunków z rodzicami, z partnerami seksualnymi, ambicji, agresji). Test ten jest nazywany testem tematycznej apercepcji (w skrócie TAT), a psycholodzy na całym świecie posługują się nim już od kilku dziesięcioleci. Praca z testami to najpiękniejsza droga rozwoju profesjonalnego widzenia i myślenia, droga integracji wiedzy teoretycznej o problemach osobowości z żywą praktyką.

Neurolingwistyczne Programowanie
	Do mózgu dochodzą informacje z 5 zmysłów: wzroku, słuchu, dotyku, smaku i węchu. Poznając NLP uświadamiasz sobie, jaki sens nadajesz odbieranym informacjom, na podstawie których kierujesz swoim postępowaniem. Wielu łudzi jest zaskoczonych wiedzą o sobie, o swoim wewnętrznym świecie, zaczynają rozumieć przyczyny i źródła konfliktów oraz jak zmieniać swoje zachowanie, aby relacje z innymi łudź-mi były lepsze, bardziej satysfakcjonujące. Jestem ciekawa, jak Ty będziesz zaskoczony takim wglądem w siebie?
"Lingwistyczne" - dotyczy ludzkiej umiejętności posługiwania się mową i sposobu, w jaki określone słowa i zwroty odzwierciedlają nasz wewnętrzny świat. Nazwa ta obejmuje także język ciała, gestów, mimiki, które ujawniają nasz styl myślenia, system przekonań i nawyków. "Programowanie" - to pojęcie z fachowego nazewnictwa komputerowego, co sugeruje, że nasze myśli, uczucia i podejmowane działania są po prostu nawykowym korzystaniem z programów, które można zmieniać, doskonalić. NLP narodziło się w latach siedemdziesiątych w Kalifornii w Santa Cruz. Jego twórcami są Richard Bandler (wówczas student psychologii), John Grinder (docent lingwistyki) oraz Gregory Bateson (antropolog, zajmujący się komunikacją i teorią systemów). Zainteresowani rewelacyjnymi wynikami prac czołowych terapeutów: Fritza Pensa - twórcy Gestlt, Virginii Satir - fantastycznej terapeutki rodzin i światowej sławy hipnoterapeuty Miltona Ericksona, postanowili przyjrzeć się pracy i opracować modele skutecznej terapii. Stąd NŁP składa się z elementów terapii Gestalt, terapii rodzin i hipnozy. Stworzyli model, dzięki któremu można zrobić wiele dla siebie i innych... Od kilku lat techniki NŁP znajdują zastosowanie także u nas w Polsce w różnych dziedzinach życia: w psychoterapii, w szkolnictwie, w biznesie, medycynie. NLP uczy wielu ludzi efektywnej komunikacji, języka ciała, jak osiągać sukcesy, jak być szczęśliwym, jak wykorzystywać swój czas, jak precyzować swoje cele, jak zmieniać zachowania, które nie przynoszą dobrych efektów, jak otworzyć się na siebie, na swoje umiejętności, jak kochać siebie i innych, jak cieszyć się z siebie i swojego Życia, jak radzić sobie z trudnymi doświadczeniami z dzieciństwa, jak wybaczać, pozbywać się lęków i fobii, złości, jak stawać się śmiałym, twórczym... jak patrząc ... widzieć, słuchając ... słyszeć, czując ... czuć... Brzmi nieźle, prawda? Dla mnie NLP jest wspaniałą sztuką, dzięki której od kilku lat uczę się malować swoje życie w kolorach, jakie lubię, doskonalę siebie, pozwalam sobie na osiąganie rzeczy, które kiedyś wydawały mi się po prostu niemożliwe. Na warsztatach przekazuję innym jak można ją trenować w swoim życiu. Wierzę, że ja i Ty jesteśmy takimi samymi ludźmi, którzy swoimi myślami kreują swój świat. Jeśli coś udało się komuś innemu, uda się i mnie. Jeśli udało się mnie, dlaczego ma nie udać się Tobie? Możesz chodzić otoczony pozytywnymi myślami jak w kolorach tęczy, albo w pajęczynie negatywnych myśli. Decyzja zawsze należy do Ciebie! Dróg do poznawania i doskonalenia siebie jest wiele. NLP jest jedną z nich, ani lepszą, ani gorszą od innych. Jest jednak taką, która uczy cieszyć się nie tylko słońcem, ale i deszczem, chłodem, kroplami rosy i zmierzchem naszego życia. Uczy szukania siebie i swojej tożsamości, bo to co najważniejsze w naszym życiu ... to znalezienie siebie. Jeśli nasze drogi skrzyżują się kiedyś, sam mi powiesz, jak jesteś zaskoczony zmianami, jakie nastąpiły w Twoim życiu, jak Ty się zmieniłeś i jakość Twojego życia. Zanim więc to nastąpi idąc swoją drogą uważaj: Uważaj na swoje myśli, one stają się słowami; uważaj na swoje słowa, one stają się czynami; uważaj na swoje czyny, one stają się nawykami; uważaj na swoje nawyki, one stają się charakterem; uważaj na swój charakter ... on tworzy Twoje przeznaczenie .